Twój czterolatek wraca z przedszkola z rozpiętą kurtką i mówi, że nikt mu nie pomógł? Często kłopot nie leży w pani, tylko w tym, że nieśmiałe dziecko nie wie, jak ją zawołać. U nas pomogło jedno zdanie ćwiczone w domu: „Proszę pani, zaciął mi się zamek”.
Dlaczego cichy przedszkolak siedzi i czeka?
W grupie średniaków panie coraz częściej oczekują, że dzieci same zgłoszą drobny kłopot. Upuszczony widelec oznacza, że trzeba poprosić woźną o czysty komplet. Zacięty suwak oznacza, że trzeba podejść do nauczycielki. Dla przebojowego czterolatka to żaden problem, ale cichy maluch, który w nowym miejscu wciąż czuje się niepewnie, nie przejdzie przez to bez przygotowania.
Takie dziecko nie wie, jakich słów użyć, boi się, że przeszkadza, albo wstydzi się przy kolegach. Siedzi więc nad talerzem, wychodzi na dwór z gołą szyją, a wieczorem płacze w domu. Sama długo myślałam, że wystarczy powiedzieć „jak coś, to poproś panią”. To za mało. Dziecko potrzebuje gotowych słów, które ma już przećwiczone i które same mu się nasuną.
Gotowe zdania na cztery typowe sytuacje
Zdania mają być krótkie, zaczynać się od zwrotu do dorosłego i mówić wprost, czego dziecko potrzebuje. Nie chodzi o wyszukaną grzeczność, tylko o to, żeby maluch wypowiedział je nawet wtedy, gdy ze stresu ściska go w środku.
- Zamek i buty: „Proszę pani, zaciął mi się zamek” albo „Proszę pani, rozwiązał mi się but”.
- Sztućce: „Proszę pani, spadł mi widelec, potrzebuję nowego”.
- Krojenie: „Proszę pani, nie umiem pokroić mięsa, pomoże mi pani?”.
- Łazienka: „Proszę pani, potrzebuję pomocy w łazience”.
Ostatnie zdanie jest najważniejsze, choć dzieci wstydzą się go najbardziej. Powiedz wprost, że w przedszkolu wszyscy chodzą do toalety, a proszenie o pomoc to nic złego. Przydaje się też zdanie zapasowe na wypadek, gdy pani zachęca do samodzielności: „Pokaże mi pani, jak to zrobić?”. Dziecko nie zostaje wtedy samo z problemem, a przy okazji czegoś się uczy.
Zabawa w przedszkole, czyli trening bez stresu
Najlepiej działa odwrócenie ról. Najpierw ty jesteś przedszkolakiem, a dziecko panią. Upuszczasz łyżkę przy kolacji i głośno mówisz swoje zdanie. Potem zamiana: maluch zakłada kurtkę, ty udajesz zajętą nauczycielkę, a on musi podejść i poprosić o pomoc. Śmiechu jest przy tym sporo, a o to chodzi, bo w zabawie wstyd szybko mija.
Kilka rzeczy, które sprawdziły się u nas:
- ćwicz krótko, kilka minut przy ubieraniu się albo przy posiłku,
- dbaj, żeby dziecko podchodziło do „pani” i mówiło głośno, a nie szeptało z kąta,
- chwal za samo zawołanie, nawet jeśli zdanie wyszło pokracznie,
- dodaj pluszaka, który „też jest nieśmiały” i uczy się razem z dzieckiem.
Rano przed wyjściem wystarczy krótkie przypomnienie: „Pamiętasz, co mówisz, jak zatnie się zamek?”. Uprzedź też wychowawczynię, że córka lub syn ćwiczy proszenie o pomoc. Pani łatwiej wtedy zauważy cichą rączkę w górze i doceni odwagę malucha.
Unikanie toalety to sygnał, którego nie wolno przegapić
Jeśli dziecko po powrocie z przedszkola od progu biegnie do łazienki, mówi, że „tam nie chodzi”, albo skarży się na brzuch, potraktuj to poważnie. Strach przed odmową pomocy potrafi sprawić, że maluch wstrzymuje się przez cały dzień, a to może się skończyć bolesnymi problemami z brzuszkiem.
W takiej sytuacji samo ćwiczenie zdań nie wystarczy. Porozmawiaj spokojnie z wychowawczynią o tym, jak w tej grupie wygląda pomoc w łazience i czego panie oczekują od czterolatków. W domu ucz tego, co dziecko może już zrobić samo, a gdy dolegliwości brzucha się powtarzają, skonsultuj je z pediatrą.
